Tweede Kamer wil verbod op ChatGPT en generatieve AI op basisscholen: wat de motie wel en niet regelt

Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat leerlingen in het primair onderwijs geen generatieve AI meer gebruiken. Dat blijkt uit een motie die op 30 oktober 2026 brede steun kreeg. De motie vraagt het kabinet om een formele regel op te stellen die tools zoals ChatGPT voor basisschoolleerlingen verbiedt. Het gaat dus nog niet om een wet die al geldt, maar om een politieke opdracht aan het kabinet om zo een regel te maken.

De aanleiding is een groeiende zorg over wat generatieve AI doet met leren op jonge leeftijd. Voorstanders van een verbod vrezen dat leerlingen te vroeg leunen op een chatbot voor antwoorden, in plaats van zelf te lezen, te schrijven en na te denken. Tegenstanders van een streng verbod wijzen er juist op dat kinderen ook moeten leren omgaan met technologie die straks overal aanwezig is. Die spanning staat nu centraal in het debat.

Wat staat er precies in de motie

De motie is ingediend door Laurens Dassen van Volt. Zij vraagt het kabinet om het Regieplan Digitalisering Funderend Onderwijs op dit punt aan te passen. In dat plan moeten duidelijke regels komen voor het gebruik van kunstmatige intelligentie in de klas. Voor het primair onderwijs moet dat volgens de motie neerkomen op een verbod op het gebruik van generatieve AI door leerlingen.

Generatieve AI is de verzamelnaam voor systemen die zelf teksten, afbeeldingen of andere inhoud kunnen maken op basis van een opdracht. ChatGPT is daarvan het bekendste voorbeeld, maar er zijn veel meer van dit soort tools. De motie richt zich op het gebruik door leerlingen zelf, niet op alle vormen van AI in het onderwijs. Een leraar die een les voorbereidt, valt daar bijvoorbeeld niet automatisch onder.

Belangrijk om te onthouden is dat een motie geen wet is. De Tweede Kamer spreekt ermee een wens uit en vraagt het kabinet om die uit te voeren. Hoe een verbod er in de praktijk uit zou zien, welke uitzonderingen er komen en hoe scholen het moeten handhaven, moet nog worden uitgewerkt.

Wie steunt het voorstel

Volgens berichtgeving van onder meer Computable en NOS steunen CDA, D66 en JA21 de motie, samen met Volt en een aantal kleinere fracties. In totaal zou het gaan om tien partijen met samen 88 van de 150 zetels in de Tweede Kamer. Dat is een ruime meerderheid, en dat geeft het voorstel politiek gewicht.

Dassen verwoordde de zorg als volgt in de berichtgeving: generatieve AI biedt kansen, maar vergroot tegelijk leerachterstanden als sommige leerlingen er veel meer mee werken dan anderen. Wie thuis al veel met een chatbot oefent, kan een voorsprong krijgen, terwijl andere kinderen achterblijven. Een duidelijke regel zou volgens de indieners juist voor gelijkheid moeten zorgen.

Ook de PO-Raad, de koepelorganisatie van basisscholen, toonde begrip voor de zorgen. Volgens de berichtgeving wijst vroeg onderzoek erop dat leerlingen minder leren als zij zwaar leunen op generatieve AI. Dat onderzoek staat nog in de kinderschoenen, maar het signaal is voor veel schoolbesturen reden om voorzichtig te zijn.

Wat vindt het kabinet

Het kabinet staat genuanceerder in het debat. Staatssecretaris Judith Tielen van Onderwijs zei volgens de berichtgeving dat leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs wel kennis moeten maken met AI en zich de technologie eigen moeten maken. Met andere woorden: helemaal wegkijken van AI is volgens haar geen optie.

Minister Rianne Letschert vindt dat de bestuurlijke koepels in het onderwijs het voortouw moeten nemen, in plaats van het ministerie. Dat is een belangrijk verschil in aanpak. Waar de motie om een landelijke regel vraagt, benadrukt de minister de rol van schoolbesturen en koepels om zelf afspraken te maken.

Noorwegen als voorbeeld

In het debat wordt Noorwegen vaak genoemd als voorbeeld. Daar geldt volgens de berichtgeving al een nagenoeg algehele beperking van generatief AI-gebruik op de basisschool. De Noorse onderwijsdirectie adviseert om dit soort AI in principe niet te gebruiken door jonge leerlingen. Dat advies wordt in Nederland aangehaald door voorstanders van een verbod.

Toch is een vergelijking met Noorwegen niet een op een te maken. Onderwijssystemen, leerplannen en de rol van gemeenten verschillen per land. Wat in Noorwegen werkt, hoeft in Nederland niet automatisch hetzelfde effect te hebben. Het voorbeeld laat vooral zien dat Nederland niet het enige land is waar deze discussie speelt. Overal in Europa zoeken overheden naar een balans tussen beschermen en voorbereiden.

Daarnaast speelt een praktische vraag: hoe controleer je een verbod? Leerlingen gebruiken AI-tools vaak op een eigen telefoon of tablet, ook buiten schooltijd. Een school kan regels stellen voor de klas, maar heeft weinig grip op wat thuis gebeurt. Een verbod werkt daarom alleen als ouders, scholen en leerlingen dezelfde afspraken delen.

Hoe het nu verder gaat

De bal ligt nu bij het kabinet. Dat moet het Regieplan Digitalisering Funderend Onderwijs aanpassen en met een voorstel komen voor duidelijke regels. Daarbij zal het kabinet moeten uitleggen hoe een verbod wordt gedefinieerd, voor welke leeftijden het geldt en hoe scholen het kunnen uitvoeren.

Het is goed mogelijk dat de discussie nog een paar keer oplaait. Onderwijsorganisaties, ouders en techbedrijven zullen allemaal hun mening geven. Ook de Tweede Kamer kan het kabinet blijven volgen met nieuwe vragen. Voorlopig is de belangrijkste conclusie dat een meerderheid van de Kamer een duidelijke grens wil voor jonge leerlingen, en dat het kabinet nu aan zet is om die grens concreet te maken.

Voor leerlingen zelf verandert er vandaag nog niets. Er geldt nog geen verbod, en scholen bepalen voorlopig zelf hun beleid. Wie op een basisschool werkt of een kind op een basisschool heeft, doet er goed aan om de schoolregels te checken en het gesprek over AI thuis en in de klas open te houden.

Frequently Asked Questions

Geldt er nu al een verbod op ChatGPT op basisscholen?

Nee, er geldt nog geen verbod. De Tweede Kamer heeft een motie aangenomen die het kabinet vraagt om een formele regel te maken. Tot het kabinet die regel uitwerkt, bepalen scholen zelf hun beleid voor AI-tools in de klas.

Voor welke leerlingen zou het verbod gelden?

De motie richt zich op leerlingen in het primair onderwijs, dus op basisschoolleerlingen. Het gaat om het gebruik van generatieve AI door die leerlingen zelf, zoals het laten maken van teksten of antwoorden door een chatbot.

Waarom wil een Kamermeerderheid dit verbod?

Voorstanders vrezen dat vroeg gebruik van generatieve AI ten koste gaat van kritisch denkvermogen, creativiteit en verbeelding. Zij wijzen ook op vroeg onderzoek dat suggereert dat leerlingen minder leren als zij zwaar op dit soort tools leunen, en op het risico dat leerachterstanden groter worden.