Een derde van Nederlandse developers vreest ontslag als ze geen AI gebruiken

Stel je voor: je zit aan je bureau, schrijft een stuk code waarvan je al lang weet hoe het werkt, en toch open je eerst de AI-assistent. Niet omdat je het nodig hebt, maar omdat je collega's het zien. En omdat je manager de teller bijhoudt.

Begin oktober publiceerde het Britse adviesbureau Adaptavist onderzoek onder tweehonderd Nederlandse developers, en het beeld is ongemakkelijk. Meer dan een derde, 36 procent, vreest zijn baan te verliezen als ze geen AI gebruiken. Bijna de helft, 48 procent, gebruikt AI vooral om het management te laten zien dat ze ermee werken, niet om beter te worden in hun vak. De conclusie van het rapport is hard: op veel plekken is AI geen gereedschap meer, maar theater.

Het schijnvertoon is meetbaar geworden

De cijfers van het Nederlandse deel van het onderzoek liegen er niet om. Zo'n 47 procent van de ondervraagde developers zegt AI vaker te gebruiken dan echt nodig is, simpelweg om aan de wensen van de werkgever te voldoen. En 45 procent wordt eerder beoordeeld op hoe vaak ze AI gebruiken dan op de kwaliteit van hun werk.

Bij 51 procent is AI-gebruik inmiddels een formeel beoordelingscriterium of zelfs een KPI. Dat verklaart het schijnvertoon: als je bonus afhangt van een teller die meet hoe vaak je de AI-knop indrukt, druk je op die knop. Niet omdat de code er beter van wordt, maar omdat de dashboard er beter van wordt.

Het internationale deel van het onderzoek, duizend developers in het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Duitsland, Spanje en Nederland, laat hetzelfde patroon zien. Wereldwijd gebruikt 50 procent AI vooral om aan het management te laten zien dat ze het gebruiken. 52 procent zet het vaker in dan nodig. En bij 58 procent is AI-gebruik een formele KPI geworden. De druk is dus geen Nederlands fenomeen, maar een wereldwijde trend die hier net zo hard aankomt.

Waarom bedrijven zo vasthoudend meten

Het klinkt vreemd dat managers liever tellen hoe vaak een tool wordt gebruikt dan dat ze kijken naar wat het oplevert. Toch is er een simpele verklaring: bedrijven hebben fors geinvesteerd in AI-licenties en willen bewijs dat het geld iets doet. Volgens Adaptavist is dat bewijs nu verworden tot harde targets en dashboards, waarbij goed bedoelde adoptieprogramma's zijn ontaard in controle.

Matt Saunders, hoofd DevOps bij Adaptavist Group, zegt erover dat doelen voor AI-adoptie, gebruiksstatistieken en een beloningssysteem dat het gezien worden met AI beloont in plaats van het goed gebruiken ervan, de werkervaring van developers niet mag schaden. Een goede werkervaring is volgens hem niet alleen belangrijk voor het welzijn van het individu, maar ook voor de groei en innovatie van de organisatie zelf.

Daar zit de kern van het probleem. AI-assistenten kunnen developers echt productiever maken, dat betwist niemand. Maar als het gebruik ervan een doel op zich wordt, verdwijnt de vraag of de tool ook daadwerkelijk helpt naar de achtergrond. Developers ervaren dat als wantrouwen, en het vreet aan hun werkplezier.

Werkgevers zien de risico's ook

Opvallend genoeg zijn werkgevers zich er zelf ook van bewust dat dit misgaat. Kort na het Adaptavist-onderzoek publiceerde werkgeversvereniging AWVN cijfers waaruit blijkt dat 95 procent van de Nederlandse werkgevers inmiddels AI gebruikt en 69 procent dat verder wil uitbreiden. Maar banenverlies blijft volgens hen voorlopig uit. Werkgevers zeggen AI vooral in te zetten om efficienter te werken, niet om personeel te controleren of te schrappen.

Tegelijkertijd ziet 60 procent van de werkgevers werknemers die de ontwikkelingen niet kunnen bijbenen als risico. Onderzoeker Elvira Kas van AWVN waarschuwt dat scholing vaak beperkt blijft tot een enkele cursus, terwijl gerichtere begeleiding en training echt nodig zijn. Arbeidssocioloog Fabian Dekker vergelijkt de huidige golf met eerdere automatisering: er zullen hooguit taken veranderen, geen massale ontslagrondes.

Ook Rabobank-onderzoek onder werkenden bevestigt dat beeld. Werkenden zelf verwachten nauwelijks baanverlies door nieuwe technologie, maar zien wel dat hun taken veranderen. Het gaat dus niet over verdwijnen, maar over verschuiven. En precies daar zit de angst van developers: niet dat AI hun werk overneemt, maar dat ze beoordeeld worden op de verkeerde dingen terwijl alles verandert.

Wat dit betekent voor de Nederlandse techsector

De Nederlandse techsector draait op schaarse developers. Bedrijven klagen al jaren over een tekort aan goede programmeurs, en nu drijft dezelfde sector een deel van die mensen richting burn-out met meetdrang. 54 procent van de internationaal ondervraagde developers maakt zich zorgen over hun lange-termijncarriere, en Adaptavist waarschuwt zelfs voor een uittocht: developers die weggaan bij werkgevers waar AI-gebruik een dwangbuis is geworden.

Voor bedrijven is dat een waarschuwing die serieus genomen moet worden. Een developer vervangen kost maanden en veel geld. Als de helft van je team AI vooral gebruikt om jou tevreden te houden in plaats van om beter te werken, dan is je meetmethode kapot, niet je team.

De oplossing is verrassend simpel en staat ook in het rapport: meet uitkomsten, geen gebruik. Kijk naar de kwaliteit van de code, de snelheid van het team en het welzijn van de mensen. Laat developers zelf bepalen wanneer AI helpt en wanneer het in de weg zit. Dat vraagt vertrouwen, en vertrouwen is precies wat een KPI-dashboard niet kan meten.

Frequently Asked Questions

Hoeveel Nederlandse developers vrezen hun baan te verliezen door AI?

Volgens het Adaptavist-onderzoek van begin oktober 2026 maakt 36 procent van de Nederlandse developers zich zorgen zijn baan te verliezen als ze geen AI gebruiken. Internationaal, onder duizend developers in vijf landen, ligt dat cijfer op 37 procent.

Waarom gebruiken developers AI vaker dan nodig?

Omdat het gemeten wordt. Bij 51 procent van de Nederlandse developers is AI-gebruik een formeel beoordelingscriterium of KPI, en 45 procent wordt eerder beoordeeld op frequentie van AI-gebruik dan op kwaliteit van het werk. Dat leidt tot schijnvertoon: AI gebruiken om het management tevreden te houden.

Verwachten werkgevers zelf baanverlies door AI?

Nee, voorlopig niet. Uit AWVN-onderzoek blijkt dat 95 procent van de Nederlandse werkgevers AI gebruikt, maar dat banenverlies uitblijft. Werkgevers verwachten wel dat taken veranderen en zien werknemers die niet meekomen als risico. Scholing blijft volgens onderzoekers vaak beperkt tot een enkele cursus.

Wat kunnen bedrijven beter doen volgens het onderzoek?

Stop met het meten van AI-gebruik als doel op zich en meet uitkomsten: codekwaliteit, teamsnelheid en welzijn. Geef developers de ruimte om zelf te bepalen wanneer AI helpt. Vertrouwen en goede begeleiding werken beter dan dashboards met tellers.