Nederland en Duitsland zetten 40 miljoen op tafel: AI moet chips gaan ontwerpen

Europa is klaar met het idee dat de slimste chips elders worden bedacht. De Nederlandse innovatie-agentschap NADI en het Duitse SPRIND hebben samen 40 miljoen euro vrijgemaakt voor een challenge met een helder doel: kunstmatige intelligentie moet zelf chips gaan ontwerpen. Europese teams kunnen zich nog tot 30 november aanmelden, en dit is het allereerste programma van NADI.

De challenge in het kort: van jaren naar weken

Het programma heet de AI-Native Chip Design Challenge en het is de eerste keer dat NADI en SPRIND samen geld in een programma stoppen. De opzet loopt over twintig maanden in twee fasen. In de eerste fase, van november 2026 tot juli 2027, worden zeven teams geselecteerd die elk 2,6 miljoen euro krijgen, plus technische en commerciele begeleiding. In de tweede fase gaan drie van die teams een jaar verder, met elk nog eens 7 miljoen euro.

Volgens de organisatoren duurt het ontwerpen van een complexe chip vaak jaren, terwijl AI-modellen en hun toepassingen zich in weken ontwikkelen. Het doel van de challenge is om die ontwerptijd terug te brengen van jaren naar weken. De teams werken aan productieklare chipontwerpen voor krachtige AI-toepassingen, zowel voor het trainen als het draaien van modellen. Daarbij staan energie-efficiency, schaalbaarheid en lagere inferentiekosten centraal.

De AI-methoden waar het om draait zijn concreet benoemd. Denk aan het zoeken naar chiparchitecturen, het beschrijven van de logische werking van een chip en het controleren van het ontwerp. Daarnaast noemen de organisatoren reinforcement learning en autonome software-agenten als technieken om ontwerpmogelijkheden sneller te verkennen. Het einddoel is dat AI-systemen het chipontwerp op termijn zelfstandig kunnen uitvoeren.

NADI: Nederland bouwt zijn eigen DARPA

De challenge is vooral bijzonder omdat het de eerste opdracht is van een gloednieuwe Nederlandse organisatie. NADI, voluit de National Agency for Disruptive Innovation, werd op 15 september 2026 formeel aangekondigd door minister Heleen Herbert van Economische Zaken op Prinsjesdag. Het agentschap is gemodelleerd naar het Amerikaanse DARPA-principe: een kleine, slagvaardige organisatie die grote, riskante technologische sprongen financiert. Duitsland heeft zo'n agentschap al sinds 2019 met SPRIND, en het Verenigd Koninkrijk volgde in 2022 met ARIA.

De Nederlandse overheid heeft NADI 500 miljoen euro meegegeven en stelt zichzelf bovendien op als vroege klant. Dat is een cruciaal detail: innovaties bereiken de markt sneller als de overheid als eerste afnemer fungeert. De minister vroeg ondernemer Jelle Prins, bekend als oprichter van Cradle, en DeepTech-investeerder Beau-Anne Chilla om de organisatie op te bouwen.

De oprichting van NADI volgde op een open brief van universiteiten, universitaire medische centra, investeerders en grote bedrijven, waaronder Philips en NXP. Ook Peter Wennink, de voormalig topman van ASML, steunde het plan. Het zogeheten Wennink-rapport dat daaruit voortkwam, adviseerde de Nederlandse overheid om 1,5 tot 2 miljard euro vrij te maken voor het werk van NADI. Het is een advies dat laat zien hoe groot de urgentie in de Nederlandse technologiesector wordt gevoeld.

Waarom Europa niet kan blijven kopen

De achtergrond van de challenge is een ongemakkelijke waarheid. Europa is voor halfgeleiders nog grotendeels afhankelijk van de Verenigde Staten en China. Die afhankelijkheid is volgens berichten dit jaar pijnlijk zichtbaar geworden door druk op de energieprijzen en verstoringen in de toeleveringsketens. Chipontwerp hoort tot de duurste en technisch veeleisendste vakgebieden die er bestaan, en de opkomende Europese markt voor AI-gestuurd chipontwerp wordt gezien als een structureel knelpunt dat de bredere AI-ambities van het continent afremt.

Tegelijk heeft Europa de bouwstenen wel in huis. De Nederlandse halfgeleidersector vertegenwoordigt naar verluidt 33,6 miljard euro en wordt verankerd door ASML, het bedrijf uit Veldhoven dat de machines maakt waarmee de meest geavanceerde chips ter wereld worden geproduceerd. Duitsland brengt zijn DeepTech- en industriele productiebasis in, met namen als Siemens en Bosch. De challenge wordt daarom gezien als een eerste stap richting technologische soevereiniteit.

SPRIND is geen nieuwkomer in dit model. Het agentschap heeft dit jaar via zijn challengemodel al meer dan 100 miljoen euro uitgezet in Europa. Eerder dit jaar lanceerde SPRIND al een eerste gezamenlijke challenge met het Zweedse Vinnova, en het werkt ook samen met de Amerikaanse ARPA-agentschappen en de National Science Foundation. Voor NADI is de samenwerking met SPRIND dus ook een leerschool.

Wie mag meedoen en wat moet je leveren

De challenge staat open voor Europese teams en richt zich op chips voor concrete toepassingen: AI-infrastructuur, databeveiliging, biotechnologie, robotica en mobiliteit. De organisatoren zoeken nadrukkelijk niet alleen mooie ideeen. De ontwerpen moeten uiteindelijk geschikt kunnen zijn voor productie, ook al betekent deelname niet dat er al een werkende chip of een commercieel product hoeft te liggen.

De AI-systemen die de teams ontwikkelen moeten verschillende delen van het ontwerpproces ondersteunen. Dat loopt uiteen van het verkennen van chiparchitecturen tot het checken of een ontwerp klopt. De huidige AI-modellen kunnen volgens de organisatoren inmiddels zelfstandig technische conclusies trekken en complexe optimalisatieproblemen aanpakken; dat wil dit programma juist opschalen.

Voor Nederlandse teams is dit een directe uitnodiging. De kennis is er, van ASML in Veldhoven tot de chipdesigners op de High Tech Campus in Eindhoven; nu is er ook een programma dat die kennis met gericht geld versnelt. De inschrijving sluit op 30 november 2026, dus wie een team heeft dat met AI aan chipontwerp werkt, heeft nog iets meer dan een maand om zich aan te melden.

Frequently Asked Questions

Wat is de AI-Native Chip Design Challenge precies?

Het is een gezamenlijk programma van het Nederlandse agentschap NADI en het Duitse agentschap SPRIND ter waarde van 40 miljoen euro. Het programma loopt twintig maanden en financiert Europese teams die AI-methoden ontwikkelen om chips sneller, energiezuiniger en goedkoper te ontwerpen. De eerste fase selecteert zeven teams die elk 2,6 miljoen euro ontvangen; de drie beste teams gaan door naar een tweede fase van een jaar met elk 7 miljoen euro.

Wie kan zich aanmelden en tot wanneer?

Europese teams die werken aan AI-gestuurd chipontwerp kunnen zich aanmelden. De teams werken aan ontwerpen voor toepassingen zoals AI-infrastructuur, databeveiliging, biotechnologie, robotica en mobiliteit. Volgens de organisatoren kunnen aanvragen worden ingediend tot 30 november 2026. De ontwerpen moeten uiteindelijk geschikt kunnen zijn voor productie, maar er hoeft nog geen werkende chip te bestaan om mee te doen.

Wat is NADI en waarom is dit agentschap opgericht?

NADI is het Nederlandse National Agency for Disruptive Innovation, op 15 september 2026 aangekondigd door minister Heleen Herbert op Prinsjesdag. Het is gemodelleerd naar het Amerikaanse DARPA en moet met 500 miljoen euro aan Nederlands overheidsgeld baanbrekende innovaties versnellen, waarbij de overheid ook als vroege klant optreedt. De AI-Native Chip Design Challenge met het Duitse SPRIND is het allereerste programma van het nieuwe agentschap.